गया

अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्चि अवन्तिका ।

वैशाली द्वारिका ध्येया पुरी तक्षशिला गया ।।६।।

पुराण, महाभारत व बौद्ध साहित्यात उल्लेखिलेले बिहार प्रांतातील फल्गू नदीकिनारी वसलेले गया हे प्राचीन नगर आहे. पुरणांनुसार गय नावाच्या महापुण्यवान विष्णुभक्त असुराच्या नावावरून या नगरीचे गया हे नामकरण झाले असावे. अशी मान्यता आहे की गयेमध्ये श्राद्ध पिंडदान केलेल्या व्यक्ती पापमुक्त होऊन ब्रह्मलोकात वास करतात. भगवान श्रीराम व धर्मराजाने इथेच पितृश्राद्ध केले होते. पितृश्राद्धासाठी हे प्रख्यात तीर्थक्षेत्र मानले जाते. विष्णूपदमंदीर हे येथील प्रमुख दर्शनीय स्थान आहे. गयेजवळच भगवान बुद्धांना ज्ञानप्राप्ती झाली होती. हे स्थान बोधगया किंवा बुद्धगया म्हणून प्रख्यात आहे. सुप्रसिद्ध बोधीवृक्ष तसेच भगवान महात्मा बुद्धांचे विशाल मंदीर येथे विद्यमान आहे.